Mustafa Kemal Atatürk ve Doğa Sevgisi

Bugün dünyada "sürdürülebilirlik" ya da "yeşil politika" gibi kavramları çokça konuşuyoruz. Oysa bundan bir asır önce, bu kelimelerin adı bile geçmezken ülkesini doğayla uyumlu bir şekilde kalkındırmaya çalışan bir lider vardı: Mustafa Kemal Atatürk. O, bozkırın ortasında bomboş bir başkenti yemyeşil bir şehre dönüştürdü, bir ağaç dalı kesilmesin diye koca bir binayı raylar üzerinde kaydırdı. Doğaya olan sevgisini ve saygısını devlet politikasının tam merkezine koydu. Atatürk'ün o dönem attığı bu adımlar, bugün yaşadığımız çevre sorunlarına karşı bize hâlâ en büyük rehberdir.

1. Bozkırın Tepesinde Bir Tarım Laboratuvarı: Çankaya Köşkü Bahçesi

Atatürk 1921 yılında Çankaya’daki küçük bağ evine yerleştiğinde, çevresi kayalık, rüzgâra açık ve son derece kurak bir arazi yapısına sahipti. Dönemin şartlarında Ankara’nın bu yüksek sırtlarında nitelikli meyve, sebze ya da çiçek yetiştirilemeyeceğine dair yaygın bir kanaat vardı. Atatürk, dönemin yetersiz imkânlarına rağmen bu kayalık arazide bizzat çalışmalar başlattı.

Köşkün çevresindeki zayıf ve humus bakımından fakir toprak, kompost ve doğal gübreleme teknikleriyle zenginleştirildi. Toprağın yapısı düzeltilerek su tutma kapasitesi artırıldı.

Atatürk’ün isteği üzerine Çankaya bahçesine dönemin modern tekniklerine uygun cam seralar kuruldu. Bu seralarda Türkiye’nin yerel tohumları, yurt dışından getirilen soğuğa ve kuraklığa dayanıklı sebze ve meyve türleri denenerek iklimlendirildi.

Bağ evinin çevresine binlerce meyve fidanı ve Ankara iklimine uyum sağlayacak çam, söğüt ve kavak ağaçları dikildi. Atatürk, fidanların dikim aşamasından sulama düzenine kadar her adımı yakından takip etti.

Çankaya Bahçesi, o dönem henüz kurulan tarım teşkilatları ve köylüler için yaşayan bir okul işlevi gördü. Sulama teknikleri, budama yolları ve zararlılarla mücadele yöntemleri bu alanda denenip çevredeki çiftçilere aktarıldı.

Atatürk için bu üretim sadece Köşk’ün ihtiyacını karşılamak için yapılan bir hobi değildi. Temel amaç, köylüye ve ziraat uzmanlarına "Doğru yöntem kullanılırsa bu topraklarda her şey yetişir" mesajını pratikte göstermekti. Çorak bir tepenin emek, bilim ve doğa sevgisiyle nasıl yeşil ve verimli bir alana dönüşebileceğinin Cumhuriyet tarihindeki ilk simgelerinden biridir.

Yabancı bağımlılığını azaltmak ve tarımsal kendi kendine yeterliliği sağlamak adına ilk denemeler burada yapıldı. Meyve ve sebze yetiştiriciliğinde elde edilen başarı, ardından gelecek olan Atatürk Orman Çiftliği gibi devasa projelere cesaret ve ilham verdi.

2.Bozkırın Ortasında Yeşeren Bir Hayal: Atatürk Orman Çiftliği

Mustafa Kemal Atatürk’ün doğa sevgisi ve yeşile olan derin özlemi, tüm yaşamı boyunca en ufak bir sapma göstermeksizin savunduğu temel bir hayat felsefesidir. Onun çevreye bakışını ve vizyonunu en net özetleyen sözü, aslında günümüz sürdürülebilirlik anlayışının yıllar öncesinden yapılan bir tanımı gibidir:

"Yeşili görmeyen gözler renk zevkinden mahrumdur. Burasını öyle ağaçlandırınız ki kör bir insan dahi yeşillikler arasında olduğunu fark etsin."

İşte bu düşünce, Atatürk Orman Çiftliği’nin kurulmasındaki en temel yürütücü güç olmuştur. Atatürk için bu projeyi hayata geçirmenin arkasında bir neden daha vardı: Bozkırın ortasına kurulmuş olan Ankara halkının rahatça nefes alabileceği, gezebileceği, yaz kış yeşil kalacak doğal alan oluşturmak.

Bu kararını gerçeğe dönüştürmek amacıyla 1925 yılının ilkbaharında, dönemin önde gelen tarım uzmanlarını köşke çağırdı. Ankara civarında modern bir çiftlik kurmak istediğini belirterek bu amaca uygun bir arazi bulmaları talimatını verdi.

O gün heyette yer alan tarım uzmanlarından biri, karşılaştıkları durumu ve o anki düşüncelerini anılarında şu sözlerle aktarır:

"Çiftlik yeri için öyle uzun boylu dolaşmaya ve Ankara'nın çevresinde başka doğal özellikler araştırmaya gerek görmemiştik. Sebebi de basitti: Kıraç bir bozkırın ortasında bir Orta Çağ şehri... Ağaç yok, su yok, hiçbir şey yok. Böyle bir noktada hazırlanmış ve çiftlik kurmaya uygun koşullar taşıyan bir yer nasıl bulunabilirdi ki?"

Tarım uzmanları, Atatürk’e bu çorak topraklarda hiçbir şeyin yetişmeyeceğini, emeklerin boşa gideceğini söylediler. Fakat Atatürk pes etmedi. O, imkânsız denilen şeylerin inanç ve emekle başarılabileceğini çok iyi biliyordu. Atatürk’ün azmi ve sürdürülebilir kalkınma inancı sayesinde Ankara’nın akciğerleri haline gelen devasa bir yeşil alana dönüştürüldü.

İşte bugün Atatürk Orman Çiftliği olarak bildiğimiz o kocaman yeşil orman, "Olmaz" denileni başaran bir inancın, doğaya duyulan derin bir sevginin ve geleceğe bırakılmış en güzel hediyenin simgesi oldu.

3.Doğa için Kaydırılan Mimari Harika: Yalova Yürüyen Köşk

1930 yılının yaz aylarında herkes Atatürk’ün çevre bilincinin çağı ne kadar aştığını gözler önüne seren tarih bir olaya tanıklık etti. Yalova’da bulunan köşkün hemen yanında yükselen ulu bir çınar ağacının dalları büyüyüp binanın duvarlarına zarar vermeye başladığında, çevresindekiler ağacın dallarını kesmeyi teklif etti.

Atatürk ise o meşhur talimatı verdi:

"Ağaç kesilmeyecek, köşk kaydırılacak!"

İstanbul Belediyesi Fen İşleri ekipleri ve mühendislerin yürüttüğü çalışmayla köşkün temelleri kazılır, altına demiryolu rayları döşendi. Yapı, milim milim ilerletilerek yaklaşık 4,80 metre yana kaydırıldı. Bir çınar dalının bile feda edilmediği bu olaydan sonra bina, halk arasında gururla “Yürüyen Köşk” olarak anılmaya başladı.

Yürüyen Köşk’ün tarihi ve çevreci değeri yıllar boyunca korunarak geleceğe taşınmıştır. 1980 yılında korunması gereken kültür varlığı olarak tescillenen köşk, 2006 yılında aslına sadık kalınarak titiz bir restorasyon sürecinden geçirilmiş ve kapılarını bir müze-ev olarak ziyarete açmıştır.

Müze içerisinde Atatürk’ün kullandığı özgün mobilyalar, kişisel eşyaları, dönemin ruhunu yansıtan tablolar, tarihi fotoğraflar ve resmî belgeler sergilenir. Ziyaretçiler, Büyük Önder’in çalışma ve dinlenme alanlarında Adalet ve Doğa sevgisinin izlerine tanıklık eder.

Köşkün hemen yanı başında göğe yükselen asırlık çınar ağacı, kökleri geçmişe, dalları geleceğe uzanan bu tarihi mesajın yaşayan en canlı tanığıdır.

Saygı, Özlem ve Minnetle…

Çankaya’nın kurak topraklarında bir laboratuvar gibi başlayan çalışmalarından, bozkırın ortasında yeşeren Atatürk Orman Çiftliği’ne ve Yalova’da bir çınar dalını korumak için raylar üzerinde yürütülen köşke kadar Mustafa Kemal Atatürk’ün attığı her adım, doğayla uyumlu bir medeniyet inşa etme kararlılığının kanıtıdır. Bugün konuştuğumuz sürdürülebilirlik kavramı, henüz adının bile konulmadığı bir dönemde onun vizyonuyla bu topraklarda hayat bulmuştur. Çınarın tek bir yaprağına gösterilen bu eşsiz vefa ve topraklara üflenen yeşil nefes, dünyamıza ve geleceğimize bırakılmış en zamansız rehberdir.

10 Kasım’da büyük önder Atatürk’ü çınarın tek bir yaprağına, toprağın her karışına ve geleceğimize gösterdiği bu derin vefasıyla saygı, özlem ve minnetle anıyoruz. Onun açtığı bu yeşil yol yarınlarımıza nefes olmaya ve yolumuzu aydınlatmaya devam edecektir.